Katal Güvercin

Katal Güvercini ülkemizde Denizli ilimizin Baklan, Çivril, Çal ve Çameli ilçelerinde yetiştirilir. Bölgenin eski ve yerli ırklarından olup, Anadolu Selçukluları döneminden beri var olduklarına dair belirtiler mevcuttur. Denizli'de "Katal - Katillik" adlarıyla tanınmaktadırlar. Katal, aynı zamanda yörede yapı saçaklarında veya duvarlarında güvercinler için özel yapılmış yuvalara da verilen bir isimdir. Katallık kelimesinin yöre şivesinde devrilmiş söylenişi ise "Katillik"tir. Katal Güvercinleri için kullanılan diğer isimlendirme geniş tepe formuna sahip oldukları için "Fesli"dir. Katal Güvercinleri dünyada varlığı bilinen 12 tel kuyruklu ve çift kuyruküstülü tek güvercin ırkıdır.

...

Katal Güvercinleri yüksek uçarlar, normal uçuş süreleri yaklaşık olarak 2-3 saat civarındadır. Yöre insanı "pıynak" adını verdikleri ürküterek uçurma yöntemiyle bu sürenin daha da uzatılabileceğini söylemektedir. Katal Güvercinlerinin pırıltıya duyarlılıkları yoktur, kendiliğinden inerler. Birbirlerine çok yakın olmadan grup oluşturarak uçarlar. Uçuş tarzları ve ani zigzagları sebebiyle yırtıcı kuşlara kolay av olmadıkları söylenmektedir. Takla, dönüş, makara gibi uçuş oyunları bulunmaz. Yuvaya sadakat özellikleri son derece yüksektir, 100 km mesafeden evlerine döndükleri bilinmektedir. Başka bir salmaya yakalanmaları neredeyse söz konusu bile değildir. Irka özel geniş tepeleri düz veya hafifçe kavisli olabilmektedir, alınları hafifçe öndedir.

KATAL GÜVERCİNİ - fesli - festakkalı

Geçmişte köy çocuklarının gece mum ışığında döğüştürerek kavgacılıklarını sınadıkları Katal Güvercinleri bir gelenek halinde asırlarca uğur olarak uçarlı (katallarda) ve konarlı (salmalarda) yetiştirilmelerine rağmen günümüzde organik besiciliğin kurbanı olma noktasındadırlar. Unutulmaya yüz tutmuşlardır. Bir benzerleri dünyada çok tanınan "Sırp Yüksek Uçucuları"dır. Yerel kaynaklarda ve ilgili klüplere bağlı yayınlarda Sırp Yüksek Uçucuları'nın atalarının Anadolu'dan Türkler'in gelmesiyle taşındığı ve eski isimlerinin "Feslice - Feslije" olduğu belirtilmektedir. Kosova'nın Türkler tarafından fethinden sonra bölgeye götürüldüklerine dair işaretlere rastladığımız Katal Güvercinleri evcimen karakterleriyle ilgiyi hak eden yerel ırklarımızdandır.

Gözlerde tek renk olarak sarı, kırmızı, pürbeyaz görülmez, beyaz dairenin dışına doğru renklenme görülür. Kuyruk telek sayıları 12'dir, melezlenmiş olduğu tespit edilen bazı bireylerde kuyruk telek sayısının 14 olduğu tarafımızdan tespit edilmiştir. Yine melezlenmiş bazı bireylerde fes tepe formunun daraldığı ve iki ucunun birbirine doğru kapanarak sivri tepe formuna dönüştüğü görülmektedir. Katal güvercinlerinin fes tepe formuyla birlikte en ayırıcı ve ilginç özelliği ise çift memeli kuyruküstü yağ bezesi taşımalarıdır. Melezlerinde dahi bu özelliğin izine rastlamak mümkündür. Melezlerinde çift yerine tek kuyruküstü varsa incelendiğinde belirgin bir çizginin varlığı görülecektir.

TEŞEKKÜR: Denizli Güvercin Evi Derneği olarak Katal Güvercinleri için yapılan çalışmalarda ilgi ve yardımlarını esirgemeyen başta Baklan, Çal, Çivril ilçelerimizin yetiştiricilerine, TGYB Kurucusu Uğur Kurt Gürsu'ya, Başkanımız Elk.Müh. Niyazi Ertürk'e, Avukat Cem Eryılmaz'a, İnş.Müh. Cüneyt Arıkan'a, İnş.Müh. Cihan Tanrıöğen'e, Doç.Dr. Hayri Ün'e, Önder Okumuş'a, Fırat Ekiz'e, Tezcan Akınlı'ya, Uğur Bilgihan'a Sinan Solaklar'a (İstanbul) ve Güvercin Genetiği konusunda uzman Frank Mosca'ya (ABD) teşekkürler...

İskender DAMGACI - Şubat 2009

Güvercin ırklarında nadir görülen çamkabuğu, sinekli, kestane gibi sıradışı renkler onlarda görülebilir. Çiftli kuyruküstü yağ bezesi birkaç ırkta nadiren bireysel olarak bulunmasına rağmen Katal Güvercinleri'nde 12 tel kuyrukla birlikte standarttır. Bu yönüyle de eşi benzeri yoktur... Orjinal yapıları ve benzersiz özellikleriyle sahip çıkılarak koruma altına alınmaları gerekmektedir. Denizli Güvercin Evi Derneği misyonuna uygun olarak Katal Güvercinlerini tüm ayrıntılarıyla tanıma ve tanımlama çabası içindedir. Gelecekte ırkın standartlarını oluşturma ve ilgili etkinlikleri düzenleme adına yapılması gereken altyapı hazırlıkları birer birer gerçekleştirilmektedir. Katal Güvercinleri halen yaşamakta olan bir kültür mirasımızdır...

Katal Güvercinlerinin Baklan Ovası'nda yer alan yaklaşık 60 köyde ve yakın çevredeki Çal, Çivril, Bozkurt ilçeleriyle köylerinde yetiştirildikleri biliniyor. Son yıllarda bölgede açık sistem büyükbaş hayvancılığına geçildiğinden besiciler için güvercinler büyük tehlike olarak görülmekte ve toplu imhalar yapılmaktadır. Büyükbaş hayvanların yemlikleri ve yalaklarının güvercin dışkısıyla temas ederek hastalıklara yol açtığı kaygısı yaygındır. Hemen her evde geleneksel olarak devam ettirilen Katal Güvercini yetiştiriciliği başta bu sebeple artık terk edilmiş durumdadır. Salmalarda yetiştirilen güvercinler ise günümüzün popüler güvercin ırklarından oluşmaktadır.

Katal Güvercinlerinde tüm renkler görülür, renk yelpazesi oldukça geniştir. Minyon sayılabilecek yapıda ve gelişmiş bir göğüse sahiptirler. Paça veya tozluk taşımazlar. Son derece hareketli, neşeli ve insana yakın bir ırktır. Oldukça iyi yavru bakıcısıdırlar. Hastalıklara karşı dirençli sağlam bir bünyeye sahiptirler. Günümüzde salmalarda rastlanan tüm Katal Güvercinlerinin yavru bakıcısı olarak kullanıldıkları görülmektedir, artık uçurulmak için yetiştirilmemektedirler. İnsana çok yakın davranan bu ırkımız yuvasını koruması gerektiğinde sert tavırlar gösterir. Böyle durumlarda insanlara dahi bu sertliğini abartılı bir şekilde göstermekten kaçınmaz.